Félag íslenskra námsmanna í Osló og nágrenni Félag íslenskra námsmanna í Osló og nágrenni var stofnað 16. mars 1951[1] og er annað tveggja starfandi Íslendingafélaga í Osló. Á þeim tíma var ekki mikið um íslenska námsmenn annarsstaðar í Noregi, svo félagið fékk nafnið “Félag íslenskra stúdenta í Noregi” og var skammstafað FÍSN[2]. Þó svo að nafn félagsins hafi breyst í tímans rás vegna fjölgunar námsstaða, þá hefur skammstöfuninni enn verið haldið óbreyttri.

Margt merkt fólk hefur markað sögu FÍSN, en sennilega verður frú Guðrún Brunborg (1896 – 1973) ævinlega okkar aðalpersóna í sögulegum skilningi, þó að hún hafi alls ekki verið námsmaður. Hún kom strax inn í sögu FÍSN 1951 á stofnfundi félagsins, þá fimmtíu og fimm ára gömul. Guðrún var íslensk og bjó í Osló með norskum manni sínum. Þau hjónin misstu son sinn, ungan og hæfileikaríkan námsmann, í þýskum fangabúðum í seinni heimsstyrjöldinni. Eftir það var henni alla tíð mikilvægt að bæta aðstöðu námsmanna, sem og að styrkja samskipti Íslands og Noregs. Hún ákvað því að helga líf sitt minningu allra þeirra norsku námsmann sem létu líf sitt í frelsisbaráttu Norðmanna á árunum 1940-1945 og bættum námsaðbúnaði íslenskra námsmann. Hún var persónulega kunnug Johan T. Ruud rektor Háskólans í Osló, Per Tuff rektor Landbúnaðarháskólans að Ási, Kristian Ottosen stjórnarformanni SiO (Studentsamskipnaden í Oslo) og fleiri lykilmönnum í innsta hring norskra menningar- og menntamála.[3]

Á þessum fyrstu árum félagsins segja heimildir að námsmenn hafi orðið að sætta sig við afar slæman húsakost og aðbúnað. Studentsamskipnaden i Oslo, SiO, var stofnað 1939 til að bæta úr aðbúnaði námsmanna almennt. Fátt virðist þó hafa batnað þar til ákveðið var að halda vetrarólympíuleikana í Osló 1952. Þá tókst SiO að fá borgarstjórn Osló á sitt band, þar sem hótelrými var fátæklegt í borginn. Fallist var á að byggja fyrstu stúdentagarðan í Osló að Sogni, sem skildu fyrst hýsa keppendur ólympíuleikanna, og svo síðar námsmenn. Þar sem handbærir fjármunir dugðu ekki til að ljúka við byggingarnar að Sogni, greip SiO til þess ráðs að selja sveitarstjórnum landsins leigurétt fyrir sitt námsfólk inn á garðana. Leigurétturinn var seldur á 8.000 NOK og reyndist hin besta söluvara sem fyllti í skarð götóttrar ríkismenntastefnu[4]. Til samanburðar má geta þess að mánaðarleiga eins herbergis var 75 NOK á sama tíma[5].

Þegar Guðrún frétti af væntanlegum byggingaframkvæmdum stakk hún upp á kaupum á leigurétti að nokkrum herbergjum að Sogni fyrir íslenska námsmenn. Hún hafði þá þegar fengið vilyrði fyrir 40.000 NOK láni úr hússjóði Íslendnigafélagsins í Osló til að kaupa leigurétt að fimm herbergjum. 1. desember 1952 var svo lánið tekið hjá hússjóði Íslendingafélagsin til 5 ára í ábyrgð Bjarna Ásgeirssonar sendiherra og Guðrúnar Brunborg. Þetta lán bar 5% vexti og vildi Guðrún að námsmenn sæju um að greiða vextina með því að greiða 15 NOK hærri leigu, en það vildu námsmenn ekki gangast undir og nú bendir allt til þess að vextir þessa láns hafi aldrei verið greiddir og um síðir verið felldir niður. Þar sem leiguréttur að görðunum var aðeins hugsaður til sölu fyrir sveitarfélög landsins var Guðrúnu hafnað að kaupa leigurétt í eigin nafni. Hún sótti því um kaupin í nafni minningarsjóðs sonar síns, Olavs Brunborg Minnefond, og tókst þá sátt um þessi einstæðu kaup[6].

Næstu ár vann Guðrún Brunborg með fyrirlestrum og myndasýningum, ásamt þáverandi námsmönnum, að fjársöfnun á Íslandi til endurgreiðslu á þessu láni. Í ársbyrjun 1953 lagði Guðrún sjálf til önnur 40.000 NOK til kaupa á 5 herbergjum til viðbóta. Þegar að gjalddaga kom 1957, skýrði frú Guðrún frá því að erfiðleikar væru á því að fá fjárhæðina yfirfærða frá Íslandi og fór þess því á leit við stjórn hússjóðsins að jafngildi 40.000 NOK ásamt vöxtum yrði greitt til Háskóla Íslands í íslenskum krónum. Með milligöngu Haralds Guðmundssonar sendiherra yrði þar stofnaður sérstakur sjóður í nafni stofnanda hússjóðsins, Ingimundar Eyjólfssonar ljósmyndara. Haraldur óskaði fyrirmæla utanríkisráðuneytisins og taldi sig ekki geta mælt með slíku endurgreiðslufyrirkomulagi. Hins vegar samþykkti sjóðsstjórn fyrirkomulagið með því skilyrði að ríkisstjórn Íslands eða Háskóli Íslands veittu loforð um endurgreiðslu upphæðarinnar ef og þegar hafin yrði bygging Íslendingahúss í Osló. Haraldur sendiherra greindi utanríkisráðuneytinu frá ákvörðun sjóðsstjórnar í apríl 1958 og féllst einnig á þetta greiðslufyrirkomulag fyirr sitt leiti. Utanríkisráðuneytið gaf svo sitt samþykki í október sama ár[7].

Íslendingafélagið í Osló var um árabil svo til óvirkt og missti um tíma sjónar á þessum sjóði. 1962 var svo félagið endurreist og hússjóðsmálið var þá tekið upp á nýjan leik. Eftir áralanga eftirgrennslan fékk Íslendingafélagið loks viðurkenndan rétt sinn til sjóðssins og sá að húskaup ein myndu tryggja félaginu endanlega þetta fjármagn. Í maí 1966 gerði stjórn félagsins svo tilboð í Krödshered Sneserud skole og náðist samkomulag um 40.000 NOK kaupverð í ágúst 1966. Þar með var loks lán Guðrúnar að fullu endurgreitt[8].

Stúdentagarðarnir að Sogni voru byggðir í áföngum og var þeim fyrsta lokið 1952 og þeim þriðja 1957/58 og gátu þá tekið á móti 750 stúdentum (bokk 5 var fullokið 1957/58). Til enn frekari fjáröflunar voru garðarnir reknir sem hótel á sumrin. Bygging þessarra garða létti mjög á húsnæðisneyð námsmann í Osló, þó aðeins um stund, því að árið 1961 var eftirspurnin aftur orðin gífurleg, eða sagt á annan hátt þá slógust 992 nemar um hver 100 herbergi að Sogni. SiO skipaði nefnd í málið, sem fann út að byggja þyfti 5600 herbergi fyrir 1970, til að mæta gífurlegri eftirspurn. Þar sem að SiO vildi ekki fjármagna nýbyggingarnar með því að hækka leiguna (125 NOK: 1960) var útséð að aðstoðar var þörf. SiO gat einungis fengið lán fyrir helmingi væntanlegs byggingarkostnaðs hjá Husbanken. Nefndin lagði því fram fyrir stórþingið þá tillögu að norska ríkið leggði til 10 milljónir NOK á ári 1961-1970 til að endar næðu saman og var sú tillaga samþykkt[9]. Það er því ljóst að eftir að garðarnir að Sogni voru reistir hefur SiO ekki þurft að selja leigurétt að stúdentagörðunum vegna opinberrar fjárveitingar. Í ljósi þessa eru kaup Guðrúnar Brunborg á leigurétti til handa íslenskum námsmönnum í Osló einstök. Hvorki fyrr né síðar hefur erlendur einkaaðili keypt leigurétt fyrir sína landasmenn innan SiO, og stuðlað þannig að því að gera SiO að veruleika. Þetta sáu ráðamenn SiO í lok 5. áratugarins. 16. október 1960 ákvað stjórn SiO að heiðra 15 ára einstætt hugsjónarstarf Guðrúnar fyrir bættum menningarsamskiptum landanna, með því að afhenda FÍSN dagsstofu í blokk 5 að Sogni til afnota án endurgjalddss fyrir félagsstarfssemi sína[10]. Þessi stofa var svo skírð Guðrúnarstofa, í höfuð Guðrúnar. Við afhendingarathöfnina voru m.a. viðstaddir rektorar háskólanna, stjórnarformenn SiO, fulltrúi kirkju- og menntamálaráðuneytis Noregs og sendiherra Íslands, Haraldur Guðmundsson. Við athöfnina kom m.a. fram að Guðrún hafi stofnað Brunborgarsjóð á Íslandi, til styrktar íslenskum námsmönnum í Noregi og einnig Minningarsjóð um norska námsmenn handa norskum námsmönnum á Íslandi. Hún stóð ekki einungis fyrir einstæðum kaupum á 10 herbergjum handa íslenskum námsmönnum í Osló, heldur lagði hún einnig fé til húsnæðiskaupa fyrir kvænta íslenska stúdenta við Háskóla Íslands. Þannig safnaði Guðrún í allt verðmætum að andvirði milli 200 og 250.000 NOK (1960) í þágu námsmanna á Íslandi og í Noregi[11]. Velvild ráðamanna SiO í garð íslenskra námsmanna hefur einnig komið fram í því að enn fleiri fengu inni á Sogni enn leigurétturinn sagði til um.

Guðrúnarstofa tekur enn þann dag í dag á móti íslenskum námsmönnum í Osló, sem og öðrum velunnurum íslenskrar menningar. Þar koma menn saman til skrafs og ýmissar dægrarstyttingar, til fagnaðar með öðrum eða til að lesa í næði.

Aðalmarkmið FÍSN er og hefur verið að gæta hagsmuna félagsmanna, efla samheldni þeirra og félagslíf[12]. Hvert mánudagskvöld kl. 20:00 hittast félagsmenn á Guðrúnarstofu og gæða sér á nýbökuðum vöfflum, lesa Morgunblaðið og taka púlsinn hver á öðrum. Félagið stendur árlega fyrir 1. des hátíðarhöldum fyrir Íslendinga á Oslóarsvæðinu.

Samantekið af Friðrik Ó. Friðrikssyni, janúar 1997

--------------------------------------------------------------------------------

[1] sbr. 1. Fundargerðarbók FÍSN

[2] sbr. 1. Fundargerðarbók FÍSN

[3] sbr. 1. Fundargerðarbók FÍSN

[4] sbr. Odd Viggo Nielsen (1989): Studentvelferd i forandring, Studentsamskipnaden i Oslo 1939-1989, Universitatsforlaget

[5] sbr. 1. Fundargerðarbók FÍSN

[6] sbr. Sigurður Sigurðsson (1966): ISLANDSHUS I OSLO, Veggjalús, 1.tbl./2.árg., FÍSN Skjalasafn FÍSN

[7] sbr. Sigurður Sigurðsson (1966): ISLANDSHUS I OSLO, Veggjalús, 1.tbl./2.árg., FÍSN Skjalasafn FÍSN

[8] sbr. Sigurður Sigurðsson (1966): ISLANDSHUS I OSLO, Veggjalús, 1.tbl./2.árg., FÍSN Skjalasafn FÍSN

[9] sbr. Odd Viggo Nielsen (1989): Studentvelferd i forandring, Studentsamskipnaden i Oslo 1939-1989, Universitatsforlaget

[10] sbr. Aftenposten (19.11.1960), úrklippa úr skjalasafni FÍSN

[11] sbr. Aftenposten (19.11.1960), úrklippa úr skjalasafni FÍSN

[12] sbr. 2. gr. laga FÍSN / 1993